شرف الدين محمد بن مسعود مسعودى بخارى

22

مجمع الاحكام ( فارسى )

آن‌ها نسخه‌ى پاريس است « 1 » . اگرچه عده‌اى از كارهاى مسعودى تا حدى تقليدى - مثل رساله‌ى آثار علوى - و عده‌اى بسط و گسترش كارهاى پشتيبان - مثل مجمع الاحكام - است ، اما روشن است كه او نه تنها به بسط دانش در روزگار خود ، بلكه به حل عده‌اى از مسائل علمى كمك مهمى كرده است . گذشته از كسانى كه نام برده شد ، غيلانى ، غياث الدين حسينى اصفهانى صاحب دانش‌نامهء جهان ، سيد حسن غزنوى و امير معزى شاعر از او به بزرگى ياد مىكنند . مهم‌ترين كارهاى تازهء مسعودى از اين قرار است : 1 - اعتقاد يافتن به كروى بودن آسمان از جمله به اين دليل كه برخى از ستارگان ، مثل سهيل ، در جنوب ايران ديده مىشوند و در ولايت‌هاى شمال نه . و كروى بودن زمين به دليل اين كه خورشيد و ماه يك باره در همه جاى زمين طلوع و غروب نمىكند و . . . « 2 » 2 - حل نوزده معادله بجز شش معادله‌اى كه پيش از مسعودى حل شده بود . مسئله اين است كه در معادلهء چون قدما نه عدد منفى داشتند و نه ضريب صفر ، اين معادله را به بيست و پنج شكل تحويل مىكردند كه در شش حالت آن a - 0 و معادله درجه دوم پديد مىآيد كه پيش از مسعودى حل شده بود . خيام نوزده حالت ديگر را به روش هندسى و مسعودى به روش عددى حل كردند . اين روش‌ها بعدا در اروپا كشف شد « 3 » .

--> ( 1 ) . نام و نشان عده زيادى از نسخ خطى آثار مسعودى را آقاى آل داود در مقالهء خود ( نامهء فرهنگستان ، شمارهء 6 ، ص 118 - 110 ) آورده‌اند . گذشته از آنچه ايشان گفته‌اند در فهرست كتابخانه‌هاى اتحاد جماهير شوروى سابق ، انگليس و جاهاى ديگرى نام و نشان تعدادى آمده است . ( 2 ) . جهان دانش ، ص 21 . ( 3 ) . با تشكر از دوستان دانشگاه شيراز ، مخصوصا دكتر يوسف ثبوتى و دكتر گاينن استاد مدعو منجم كه به تاريخ علم علاقه‌ى فراوان داشت ( شيراز 1355 ) .